معنی سپهر در دهخدا

سپهر

سپهر

  • سپهر. [س ِپ ِ] (اِ) پارسی باستان «سپیثره » (لغهً یعنی سپهرداد، آسمان آفریده)، پهلوی «هوسپیتر» و «سپیهر» بقول نلدکه این کلمه مستقیماً از سانسکریت «سویتر» (مایل بسفیدی، سفید) آمده و بقول گایگر کلمه ٔ افغانی «سپرا» (خاکستری رنگ) از آنجاناشی است. (حاشیه ٔ برهان قاطع چ معین). || آسمان که به عربی سما خوانند. (برهان) (آنندراج). آسمان کوژپشت. (صحاح الفرس). آسمان، بتازیش فلک نامند. (شرفنامه) (ناظم الاطباء). چرخ آسمان:

    درنگ آر ای سپهر چرخ وارا

    کیاخن ترْت باید کرد کارا.

    (شرح حال رودکی سعید نفیسی ص 1109).

    همی برشد ابر و فرود آمد آب

    همی گشت گرد سپهر آفتاب.

    فردوسی.

    خداوند گیتی خداوند مهر

    خداوند ناهید و گردان سپهر.

    فردوسی.

    ملک چو اختر و گیتی سپهر و در گیتی

    همیش باید گشتن چو بر سپهر اختر.

    عنصری.

    برآرنده ٔ گردگردان سپهر

    هم او پروراننده ٔ ماه و مهر.

    عنصری.

    سپهری است شاهی ورا مهر گاه

    بروجش دز و اخترانش سپاه.

    اسدی.

    جهان دلفریب ناوفادار

    سپهر رستگار خوب منظر.

    ناصرخسرو.

    خداوندا ترا گفتم که این شش طاق پرّنده

    که خوانندش سپهر نیلی و گردون مینایی.

    مجیر بیلقانی.

    ابواسحاق ابراهیم کاندر جنب انعامش

    بیک ذره نمی سنجد سپهر و هفت اندامش.

    خاقانی.

    هفت کواکب ز نه سپهر به ده نوع

    هشت جنان را نثار ماحضرآورد.

    خاقانی.

    ورنه چرا کرد سپهر بلند

    شهرگشایی چو تو را شهربند.

    نظامی.

    پی موریست از کین تا بمهرش

    سر موئیست ازسر تا سپهرش.

    نظامی.

    آفتاب سپهر رویت را

    برگرفته ز ره بفرزندی.

    عطار.

    - سپهر آخشیجان، فلک ماه که بعربی سماء الدنیا گویند. (انجمن آرا) (آنندراج).

    - سپهر اعظم، فلک الافلاک. (ناظم الاطباء):

    چتر میمون ِ همت اعلات

    سایه دار سپهر اعظم باد.

    ؟ (از سندبادنامه ص 11).

    - سپهر برین، آسمان نهم است که بالاتر از همه است. (انجمن آرا) (آنندراج). فلک الافلاک:

    سپهر برین گر کشد زین تو

    سرانجام خشت است بالین تو.

    فردوسی (از آنندراج).

    - سپهر بلند، کنایه از آسمان است:

    ای برآرنده ٔ سپهر بلند

    انجم افروز و انجمن پیوند.

    نظامی (هفت پیکر ص 2).

    - سپهر بوقلمون، آسمان به اعتبار تنوع الوان و آثار. (ناظم الاطباء).

    - سپهر پوشیده، کنایه از فلک است. (ناظم الاطباء). رجوع به سپهر اعظم شود.

    - سپهر دولابی، سپهر زنگاری، کنایه از آسمان است. (ناظم الاطباء).

    - سپهر چوگان باز، کنایه از فلک است:

    در سلاح و سواری و تک و تاز

    گوی برد از سپهر چوگان باز.

    نظامی (هفت پیکر ص 66).

    - سپهرکبود، کنایه از آسمان:

    گر ز خود غافلم به باده و رود

    نیستم غافل از سپهر کبود.

    نظامی.

    - سپهر هشتم، فلک هشتم و فلک البروج. (ناظم الاطباء).

    || بمجاز، بمعنی روزگار. زمانه:

    برین نیز بگذشت چندی سپهر

    بدل در همی داشت آرام مهر.

    فردوسی.

    بر این گونه خواهد گذشتن سپهر

    نخواهد شدن رام با کس بمهر.

    فردوسی.

    بر وفای سپهر کیسه مدوز

    هیچ گنبد نگه ندارد گوز.

    سنایی.

    || نام آهنگی است. رجوع به آهنگ شود.

بخش پیشنهاد معنی و ارسال نظرات
جهت پیشنهاد معنی لطفا وارد حساب کاربری خود شوید. در صورتی که هنوز عضو جدول یاب نشده اید از اینجا ثبت نام کنید
امتیاز شما به نتایج جستجوی سپهر در سایت جدول یاب:
معنی این واژه در بانک های دیگر
  • سپهر (فرهنگ معین): آسمان، فلک. [خوانش: (س پِ) [په.] (اِ.)]
  • سپهر (نام های ایرانی): پسرانه، آسمان، نام فرزند کیخسرو، آسمان
  • سپهر (فارسی به انگلیسی): Empyrean, Heaven, Sky, Space
  • سپهر (فارسی به عربی): سماء
  • سپهر (فرهنگ عمید): آسمان، فلک،
    (موسیقی) گوشه‌ای در دستگاه راست‌پنجگاه،
    * سپهر برین: [قدیمی] آسمان نهم،
    * سپهر زنگاری: [قدیمی] = * سپهر کبود
    * سپهر کبود: [قدیمی] آسمان نیلگون: گر ز خود غافلم به باده و رود / نیستم غافل از سپهر کبود (نظامی۴: ۷۲۲)،
  • سپهر (حل جدول): آسمان، فلک، سما
  • سپهر (مترادف و متضاد زبان فارسی): آسمان، سما، طارم، عرش، فضا، فلک، کیهان، گردون،
    (متضاد) ارض، زمین، اقبال، بخت، طالع، روزگار
  • سپهر (واژه پیشنهادی): فلک پرده سوز
  • سپهر (فرهنگ فارسی هوشیار): آسمان، فلک
  • سپهر (فارسی به آلمانی): Himmel (m), Himmelreich (n)