معنی تفریق در دهخدا

تفریق

تفریق

  • تفریق. [ت َ] (ع مص) پراکنده کردن. (تاج المصادر بیهقی) (دهار) (آنندراج). پراکنده شدن. (ترجمان جرجانی ترتیب عادل بن علی). پراکنده و جداجدا کردن چیزی را. (منتهی الارب) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد). جدایی و جداکردگی. (ناظم الاطباء): ان الذین فرقوا دینهم و کانوا شیعاً لست منهم فی شی ٔ انما امرهم الی اﷲ... (قرآن 6 / 159). قال یابن اُم ّ لاتأخذ بلحیتی و لابرأسی انی خشیت ُ اَن تقول فرقت بین بنی اسرائیل و لم ترقب قولی. (قرآن 20 / 94). در جمله ٔ موجودات یک خانه بود بزرگ از سیم ساخته که جمع و تفریق و طی و نشر و حط و نصب آن آسان بودی. (ترجمه ٔ تاریخ یمینی چ 1 تهران ص 304).

    فرش و سقف و قبله اش آراستند

    لیک تفریق جماعت خواستند.

    (مثنوی).

    بیزاری دوستان دمساز

    تفریق میان جسم و جانست.

    سعدی.

    دست فلک آن روز چنان آتش تفریق

    در خرمن ما زد که چو گندم بطپیدیم.

    سعدی.

    || ترسانیدن. (منتهی الارب) (آنندراج) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد). || به تفاریق گرفتن حق خود را. (منتهی الارب) (آنندراج) (ناظم الاطباء). فریقه خورانیدن نفساء را. (از اقرب الموارد). || (اِ) مدت و فاصله. || جزء علیحده و ممتاز. ج، تفاریق. || (اصطلاح حساب) بیرون کردن احاد عدد کوچکتر را از احاد عددبزرگتر تا باقیمانده معلوم گردد. (ناظم الاطباء). بیرون کردن شماری خرد از شماری کلان، چون سه را از پنج تفریق کنیم دو بر جای ماند. (یادداشت بخط مرحوم دهخدا). || (اصطلاح بدیع) در نزد علمای علم بدیع چنان است که دو چیز را در یک معنی وارد سازند و بین جهت ورود آن دو فرق نهند و «طیبی » این آیه را از مصادیق آن دانسته است: اﷲ یتوفی الانفس حین موتها و التی لم تمت فی منامها فیمسک التی قضی علیها الموت و یرسل الاخری الی اجل مسمی... (قرآن 39 / 42).

    که جمع کرده است دو نوع نفس را در حکم درگذشتن سپس بین جهت ورود آن دو در درگذشتن فرق نهاده به امساک و ارسال یعنی خدای تعالی می میراند نفوسی را که قبض شوند و نفوسی را که قبص نشده اندو امساک را بر اول و ارسال را بر دوم حمل کند. (از کشاف اصطلاحات الفنون). وطواط در ذیل «تفریق تنها» آرد: این صفت چنان بود که شاعر در بیت میان دو چیز جدایی افکند بی آنکه جمع کرده باشد. مثالش از شعر تازی مراست:

    مانوال الغمام وقت ربیع

    کنوال الامیر یوم سخاء

    فنوال الامیر بدرهُ عین

    و نوال الغمام قطره ماء.

    هم از اول بیت جدایی افکنده ام میان عطای ابر و عطای ممدوح باز آن جدایی شرح داده ام. مثال دیگر از شعر پارسی خسروی راست:

    ابر چون تو کی است نیسانی

    زر کی بارد ابر نیسانا.

    او نیز اول در بیت جدایی افکنده است میان ابر و ممدوح پس شرح داده. و در ذیل «بیان جمع با تفریق » آرد: این صنعت چنان باشد که شاعر دو چیز جمع کند در تشبیه بیک چیز. باز میان ایشان جدایی افکند بدو صفت متغایر. مثالش از شعر تازی مراست:

    فوجهک کالنار فی ضوئها

    وقلبی کالنار فی حرها.

    در این بیت جمع کرده ام میان روی معشوق و دل خویش در مانندگی به آتش و باز تفریق کرده ام به روشنایی و سوزانی:

    من و تو هر دو از گل زردیم

    چه من از رنگم و تو از بویی.

    در این بیت جمع کرده است میان خویش و معشوق به بودن گل زرد و تفریق کرده است به رنگ و به بوی. و در «بیان جمع با تفریق و تقسیم » آرد: جمع این هر سه حال بسی مشکل است و من هیچ نظم ندیدم که این هر سه حال را جامع بود مگر شعر یکی از شعرا، دو بیت پارسی و این است:

    آنچه ترابند کرد بنده ت را نیز

    بندی کرده است، نه پدید، چه پنهان

    بند تو از آهن است و بند من از غم

    بند تو برپای و بند بنده ت بر جان.

    در این بیت نخست جمع کرده است شاعر میان معشوق و میان خویشتن به بند کرده شدن. باز آن بند کرده شدن را تفریق کرده به پیدایی و پنهانی و باز در بیت دوم تقسیم کرده که هر بند بر کجا و چگونه است: (حدایق السحر چ اقبال صص 75-77). رجوع به ترجمان البلاغه چ آتش صص 64-72 و نفایس الفنون قسم اول در علوم اواخر ص 41 شود.

بخش پیشنهاد معنی و ارسال نظرات
جهت پیشنهاد معنی لطفا وارد حساب کاربری خود شوید. در صورتی که هنوز عضو جدول یاب نشده اید از اینجا ثبت نام کنید
امتیاز شما به نتایج جستجوی تفریق در سایت جدول یاب:
معنی این واژه در بانک های دیگر
  • تفریق (فرهنگ معین): (مص م.) جدا کردن، کم کردن عدد کوچکتر از بزرگتر، (اِمص.) جدایی، کاهش. [خوانش: (تَ) [ع.]]
  • تفریق‌ (فارسی به انگلیسی): Subtraction
  • تفریق (عربی به فارسی): پراکندگی
  • تفریق (فرهنگ عمید): (ریاضی) کم ‌کردن عدد کوچک‌تر (مفروق) از عدد بزرگ‌تر (مفروقٌ‌منه)،
    (ادبی) در بدیع، جدا کردن دو موصوف از یکدیگر و دربارۀ هر‌کدام حکمی کردن، مانندِ این شعر: من نگویم به ابر مانندی / که نکو ناید از خردمندی ـ او همی‌گرید و همی‌بارد / تو همی‌بخشی و همی‌خندی،
    [قدیمی] پراکنده ‌کردن،
    [قدیمی] جدا شدن چیزی از ...ادامه مطلب...
  • تفریق (فرهنگ واژه‌های فارسی سره): پراکنش، کاهش
  • تفریق (کلمات بیگانه به فارسی): کاهش
  • تفریق (حل جدول): از چهار عمل اصلی ریاضی
  • تفریق (مترادف و متضاد زبان فارسی): کاستن، کم کردن،
    (متضاد) افزودن، جمع کردن، کاهش، کسر، منها،
    (متضاد) جمع، اضافه، پراکندگی، تجزیه، تفکیک، جدایی، پراکنده کردن، تفکیک کردن، جدا کردن
  • تفریق (فرهنگ فارسی هوشیار): پراکنده کردن، جدا جدا کردن چیزی
  • تفریق (فرهنگ فارسی آزاد): تَفْرِیق، مقام تفریق یا مقام فَرْق یا مقام تَفْصِیل مقامِ تفاوتهای ظاهریِ مظاهرِ مقدسه الهیه است مثل مقاماتِ خصوصی و شُوؤن خاصّه ایشان از اسم و رسم و مکان و زمان و مشخصّات و نظائر آنها که متفاوت بوده و این در مقابلِ جمع و توحید آنهاست که مقام وحدت و یگانگی ایشان است،
  • تفریق (فارسی به ایتالیایی): sottrazione
  • تفریق (بانک فیلم): معرفی کامل فیلم تفریق ساخته مانی حقیقی به همراه اسامی بازیگران و خلاصه داستان فیلم تفریق و اطلاعات تکمیلی
    مجید مطلبی تهیه‌کنندگی این پروژه را برعهده دارد و فیلم‌نامه آن توسط امیررضا کوهستانی و مانی حقیقی به نگارش درآمده است.
    نوید محمدزاده و پریناز ایزدیار دو بازیگر اصلی هستند که در “تفریق”، تازه‌ترین فیلم م ...ادامه مطلب...